Sommige geneesmiddelen kunnen (ernstige) huidreacties veroorzaken bij blootstelling aan uv-licht van de zon of van een kunstmatige bron. Het FAGG geeft een nieuwe stand van zaken.
Het FAGG wil nogmaals de aandacht vestigen op de verschillende vormen van lichtovergevoeligheid die kunnen optreden bij het innemen van bepaalde veelgebruikte geneesmiddelen, de meldingen die hierover werden ontvangen en de voorzorgsmaatregelen die kunnen worden genomen.
Lichtovergevoeligheid of fotosensibiliteit
Bepaalde geneesmiddelen verhogen de gevoeligheid van de huid voor uv-licht, afkomstig van de zon of van kunstmatige bronnen zoals zonnebanken of sterke halogeenlampen. Deze geneesmiddelen worden fotosensibiliserende geneesmiddelen genoemd en kunnen leiden tot fotodermatosen: huidaandoeningen die worden veroorzaakt of verergerd door uv-licht.
Fotosensibilisatie kan worden veroorzaakt door twee mechanismen: fototoxische en fotoallergische reacties. Soms kan eenzelfde geneesmiddel beide soorten reacties uitlokken.
Fototoxische of niet-allergische reactie
• Dit is de meest voorkomende reactie. Ze lijkt op ernstige zonnebrand, soms met blaasvorming.
• Treedt snel op na blootstelling aan zonlicht of uv-straling en blijft meestal beperkt tot de blootgestelde huid.
• Ontstaat door directe beschadiging van de huid, veroorzaakt door de interactie van de fotosensibiliserende stof en het licht.
• De reactie is dosisafhankelijk: bij goede bescherming tegen de zon of uv-stralen kan het geneesmiddel vaak gewoon verder worden gebruikt.
• Wanneer u stopt met het nemen van het geneesmiddel, keren de huidletsels bij nieuwe blootstelling aan zonlicht of uv-stralen meestal niet terug.
Fotoallergische reactie
• Komt minder vaak voor dan fototoxische reacties en treedt trager op, meestal pas na herhaald of langdurig gebruik van het geneesmiddel. Dit maakt het vaak moeilijker om het verband te leggen met het geneesmiddel.
• De reactie ontstaat een paar dagen tot zelfs weken na blootstelling en kan zich uitbreiden naar huidzones die niet rechtstreeks aan zonlicht zijn blootgesteld.
• Het gaat om een immuunreactie die pas wordt geactiveerd als er licht op de huid valt.
• Mogelijke huidreacties zijn onder andere eczeemachtige uitslag of uitslag met blaasjes.
• In zeldzame gevallen kan het zonlicht op zich al een terugkerende reactie uitlokken, zelfs zonder verdere inname van het geneesmiddel.
Over welke geneesmiddelen gaat het?
De lijst van geneesmiddelen die een reactie kunnen veroorzaken na blootstelling aan zonlicht is lang. Hieronder geven we enkele voorbeelden van veelgebruikte geneesmiddelen. Lichtovergevoeligheid kan optreden zowel bij systemische toediening (bv. tabletten, capsules, injecties), als bij lokale toepassing (bv. crèmes, zalven, gels).
• Antibiotica (bv. tetracyclines - doxycycline meer dan minocycline en chinolonen).
• Antidiabetica (bv. hypoglykemiërende sulfamiden).
• Antimycotica (bv. itraconazol, voriconazol en posaconazol).
• Psychofarmaca (bv. fenothiazine, carbamazepine, fluoxetine en Sint-Janskruid).
• NSAID’s (niet-steroïdale anti-inflammatoire middelen of ontstekingsremmers, systemisch (bv. piroxicam) en lokaal (bv. ketoprofengel).
• Immunomodulerende medicatie (bv. tacrolimus en pimecrolimus).
• Cardiovasculaire geneesmiddelen (bv. amiodaron, fibraten, thiazidediuretica en lisdiuretica).
• Geneesmiddelen voor osteo-articulaire aandoeningen (bv. methotrexaat).
• Geneesmiddelen tegen acne (bv. retinoïden en benzoylperoxide).
In de bijsluiter en de samenvatting van de kenmerken van het product (SKP) staat altijd duidelijk vermeld of een geneesmiddel lichtgevoeligheid of andere huidreacties kan veroorzaken.
Voorzorgsmaatregelen
• Vermijd directe zon tussen 12 en 16 uur, wanneer de uv-straling het sterkst is. Houd er rekening mee dat zonlicht extra sterk weerkaatst op water, zand en sneeuw.
• Gebruik een zonnecrème met hoge beschermingsfactor (SPF 50+).
Opgelet: zonnecrème is niet altijd voldoende om fotosensibiliteit te voorkomen.
• Draag beschermende kledij zoals een shirt met lange mouwen, een lange broek, een zonnebril en eventueel een hoed met een brede rand.
• Overweeg een alternatief geneesmiddel wanneer mogelijk, in overleg met uw arts.
• Vermijd het gelijktijdig gebruik van meerdere fotosensibiliserende geneesmiddelen, omdat dit het risico verhoogt op fotodermatose (huidreacties veroorzaakt door blootstelling aan zonlicht, uv-straling of kunstlichtbronnen).
• Gezondheidszorgbeoefenaars (artsen en apothekers) waarschuwen best voor het risico van blootstelling aan zonlicht en kunstlichtbronnen, zoals zonnebanken, halogeenlampen of sterke lampen in operatie- of tandartspraktijken.
• Bij tekenen van fotodermatose (zoals huiduitslag of blaren), stop het gebruik van het geneesmiddel dat mogelijk de oorzaak is in overleg met uw arts.
Meer informatie voor patiënten vindt u op de website FarmaInfo.
Bij vragen of twijfels: raadpleeg altijd uw arts of apotheker.
Meldingen bij het FAGG
In de afgelopen tien jaar ontving het FAGG meerdere meldingen van fotoallergische of fototoxische reacties voor verschillende geneesmiddelen, waaronder:
• NSAID’s (bv. ketoprofen; 15 meldingen);
• tetracyclines (bv. doxycycline; 5 meldingen);
• antitumorale medicatie (bv. brigatinib, alectinib, baricitinib, ribociclib; 11 meldingen);
• cardiovasculaire geneesmiddelen (bv. perindopril, amiodarone; 4 meldingen);
• immunomodulatoren (bv. dupilumab, vedolizumab, adalimumab, ixekizumab; 9 meldingen);
• geneesmiddelen bij pulmonaire fibrose (bv. pirfenidon; 3 meldingen);
• antihistaminica (bv. desloratadine; 2 meldingen).
Het gaat om meldingen van vermoedelijke bijwerkingen. Dat betekent dat het om medische gebeurtenissen gaat die na het gebruik van het geneesmiddel zijn opgetreden, maar die niet noodzakelijk zijn veroorzaakt door het geneesmiddel zelf.
Melding van bijwerkingen
Patiënten en gezondheidszorgbeoefenaars worden aangemoedigd om vermoedelijke bijwerkingen te melden via www.eenbijwerkingmelden.be.
Meer informatie over geneesmiddelenbewaking vindt u op de website van het FAGG.
De bijsluiter en de SKP kunt u raadplegen via de geneesmiddelendatabank van het FAGG